Stooklijn en aanvoertemperatuur: zuinig stoken met vloerverwarming en warmtepomp

Vloerverwarming en een warmtepomp zijn een sterk duo. De vloer heeft een groot oppervlak en kan daardoor met lauw water een ruimte verwarmen. Een warmtepomp maakt juist lauw water het zuinigst. Toch zien we in de praktijk regelmatig installaties die warmer stoken dan nodig. Meestal ligt dat niet aan de vloer of de warmtepomp, maar aan één instelling: de stooklijn.

In dit artikel leggen we uit wat de aanvoertemperatuur en de stooklijn zijn, waarom ze zo veel uitmaken voor uw energieverbruik en hoe u ze stap voor stap goed afstelt. Bij Vartech ontwerpen we watervoerende vloerverwarming voor een aanvoertemperatuur rond de 30–40 °C, met 35 °C als mooi uitgangspunt. Dit artikel helpt u om daar in de praktijk ook echt uit te komen.

Eerst de begrippen

Aanvoertemperatuur

De aanvoertemperatuur is de temperatuur van het water dat vanaf de warmtebron (warmtepomp of cv-ketel) naar de vloerverwarming stroomt. Het water dat na het rondje door de vloer terugkomt, heet de retourtemperatuur. Radiatoren werken traditioneel met water van 65–80 °C. Vloerverwarming heeft genoeg aan ongeveer 30–40 °C.

Stooklijn (stookcurve)

Een stooklijn koppelt de aanvoertemperatuur aan de buitentemperatuur. Is het buiten koud, dan levert de installatie warmer water. Is het buiten zacht, dan kouder water. U regelt de warmte dus met de watertemperatuur, in plaats van de installatie steeds aan en uit te laten slaan. Dat geeft gelijkmatiger comfort en een hoger rendement. Dit heet ook wel weersafhankelijke regeling; daarvoor heeft de installatie een buitenvoeler.

Verdeler en groepen

De verdeler verdeelt het water over de groepen: de afzonderlijke buiscircuits in de vloer. Met de flowmeters op de verdeler stelt u per groep in hoeveel water er doorheen gaat. Op onze kunststof verdelers lopen die van 0 tot 5 liter per minuut. Meer uitleg op vloerverwarmingsverdeler.

Waarom een lage aanvoertemperatuur zo veel uitmaakt

Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of ventilatielucht en ‘pompt’ die naar een hogere temperatuur. Hoe groter het verschil tussen de bron en het water dat u wilt maken, hoe harder de warmtepomp moet werken. Milieu Centraal vat het samen: hoe lager de temperatuur, hoe zuiniger de warmtepomp werkt.

Vloerverwarming maakt die lage temperatuur mogelijk, omdat de hele vloer warmte afgeeft in plaats van een paar radiatoren. Maar dat voordeel verdwijnt als de stooklijn te hoog staat. Dan stookt de warmtepomp water van bijvoorbeeld 45 °C terwijl 33 °C genoeg was geweest.

Ook met een cv-ketel loont een lagere watertemperatuur. Volgens Stimular levert een lagere gemiddelde cv-watertemperatuur in koudere periodes een besparing op van ongeveer 4% bij een conventionele ketel tot circa 12% bij een hr-ketel, doordat de ketel beter condenseert.

Hoe ziet een stooklijn eruit?

Een stooklijn is een lijn in een grafiek, met de buitentemperatuur op de ene as en de aanvoertemperatuur op de andere. De meeste regelingen werken met een paar instelbare punten:

• Voetpunt: de aanvoertemperatuur bij zacht weer (bijvoorbeeld rond 15–20 °C buiten).
• Eindpunt of ontwerppunt: de aanvoertemperatuur bij de koudste ontwerpdag (vaak rond −10 °C buiten).
• Helling: hoe steil de lijn tussen die twee punten loopt. Fabrikanten noemen dit soms een stooklijnfactor.
• Stookgrens: boven welke buitentemperatuur de verwarming helemaal niet meer hoeft.

Hieronder een illustratief voorbeeld van een vlakke stooklijn voor een goed geïsoleerde woning met vloerverwarming. Het is geen instelling om over te nemen: elke woning is anders.

Een slecht geïsoleerde woning heeft een steilere lijn nodig, een zeer goed geïsoleerde woning kan nog vlakker. Daarom bestaat er geen standaardgetal dat voor iedereen klopt.

Stap voor stap de stooklijn instellen

1. Zorg dat de vloer vrij kan afgeven. Zet alle groepen op de verdeler open en laat ruimtethermostaten in de hoofdruimtes niet onnodig dichtknijpen. Anders meet u de stooklijn verkeerd.
2. Controleer de waterverdeling. Staan de flowmeters zo dat elke groep genoeg water krijgt? Een ruimte die koud blijft, ligt soms aan een groep die te weinig doorstroming heeft, niet aan de stooklijn.
3. Begin aan de lage kant. Kies een vlakke lijn met een lage aanvoertemperatuur, bijvoorbeeld rond de 35 °C bij de koudste dag, en kijk of het comfortabel blijft.
4. Verander één ding tegelijk, in kleine stappen. Pas de helling of het eindpunt een klein beetje aan en wacht dan een paar dagen. Vloerverwarming reageert traag; na een paar uur kunt u nog niets concluderen.
5. Test bij koud weer. Bij zacht weer merkt u weinig verschil. Een koude periode laat pas zien of de lijn klopt.
6. Te koud bij zacht weer? Verhoog dan vooral het voetpunt. Te koud bij vorst? Verhoog het eindpunt of maak de lijn iets steiler. Andersom geldt hetzelfde bij te warm.
7. Noteer wat u verandert. Een simpel logboekje voorkomt dat u na een paar weken niet meer weet wat de laatste goede instelling was.

Twijfelt u over de parameters van uw warmtepomp? De namen en stappen verschillen per merk. Kijk in de handleiding of vraag de installateur van uw warmtepomp om mee te kijken.

Thermostaat, nachtverlaging en ruimteregeling

Een stooklijn werkt het best als u de installatie niet steeds hoog en laag zet. Vloerverwarming warmt langzaam op en koelt langzaam af. Grote sprongen kosten daarom vaak meer dan ze opleveren.

• Nachtverlaging beperkt houden. Milieu Centraal adviseert bij vloerverwarming de thermostaat ’s nachts of bij afwezigheid op 17 à 18 graden te zetten, in plaats van veel lager. Bij een volledige warmtepomp (zonder cv-ketel) raadt Milieu Centraal nachtverlaging zelfs af.
• Kamerthermostaat als begrenzing. Bij weersafhankelijke regeling regelt de stooklijn de basis; de kamerthermostaat of ruimtethermostaten zorgen dat het niet te warm wordt.
• Pomp. Onze verdelers worden geleverd met een A-label pomp (Grundfos of Wilo) die automatisch moduleert. Die past zich aan de vraag aan en draait fluisterstil.

Is uw woning klaar voor lage temperatuur?

Heeft u nu nog een cv-ketel en overweegt u een warmtepomp? Milieu Centraal heeft een Verwarmingstest: u zet het verwarmingswater van uw ketel in het stookseizoen op ongeveer 50 °C en kijkt of uw huis comfortabel blijft. Let op: verlaag alleen het verwarmingswater, niet het tapwater. Met vloerverwarming kan het verwarmingswater vaak nog een stuk lager.

Blijft uw woning niet warm genoeg, dan zijn isolatie en het afgiftesysteem de eerste stappen. Watervoerende vloerverwarming is zo’n afgiftesysteem. Lees meer op vloerverwarming met warmtepomp en vloerverwarming als hoofdverwarming.

Uit de praktijk: vijf oorzaken van een te hoge aanvoertemperatuur

1. Fabrieksinstelling nooit aangepast. De standaard stooklijn staat vaak ruimer dan nodig.
2. Groepen dicht of slecht ingeregeld. Eén koude kamer leidt dan tot een hogere stooklijn voor het hele huis.
3. Isolerende vloerafwerking. Dik tapijt of een isolerende ondervloer remt de warmte af. Zie welke vloer op vloerverwarming.
4. Warmte die naar beneden weglekt. Zonder vloerisolatie gaat een deel van de warmte naar de kruipruimte.
5. Grote temperatuursprongen. Diepe nachtverlaging vraagt ’s ochtends veel vermogen en dus warmer water.

Koelen met dezelfde vloer

In de zomer kan watervoerende vloerverwarming ook koelen, als de warmtepomp dat ondersteunt. Onze dubbelwandige composietverdelers zijn condensvrij en geschikt voor verwarmen én koelen. Ook bij koelen werkt u met een eigen curve en een ondergrens voor de watertemperatuur om condens te voorkomen. Lees meer op vloerkoeling.

Wat bepaalt hoe laag uw aanvoertemperatuur kan?

De stooklijn is de knop waaraan u draait, maar hoe laag u kunt gaan, wordt grotendeels bepaald door de woning en de aanleg. Dit zijn de belangrijkste factoren:

• Isolatie van de woning. Hoe minder warmte het huis verliest, hoe minder warmte de vloer hoeft te leveren en hoe lager de watertemperatuur kan zijn.
• Vloerisolatie. Warmte die naar de kruipruimte verdwijnt, moet u extra opwekken. Milieu Centraal adviseert bij vloerverwarming een Rd-waarde van minimaal 5.
• Het verwarmde oppervlak. Hoe meer vloeroppervlak met vloerverwarming, hoe meer warmte er bij een lage temperatuur afgegeven kan worden.
• Legpatroon en groepen. Een goed ontworpen legpatroon met genoeg groepen zorgt dat het water gelijkmatig door de vloer gaat. Een extra groep of verdeler kost bij Vartech €400.
• De vloerafwerking. Een vloer met een lage warmteweerstand laat de warmte makkelijk door. Dat scheelt direct in de benodigde watertemperatuur.

Daarom is het verstandig om deze punten al vóór de aanleg te bespreken. Een stooklijn kan een slim ontwerp verfijnen, maar geen gebrekkig ontwerp goedmaken. Wilt u eerst weten wat de aanleg kost? Kijk op vloerverwarming kosten.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Milieu Centraal: Lagetemperatuurverwarming
• Milieu Centraal: Hoe werkt de Verwarmingstest?
• Milieu Centraal: Bespaartips verwarming
• Stimular: Stooklijn en aanvoertemperatuur cv verlagen

Klaar voor lage-temperatuurverwarming? Vartech legt watervoerende vloerverwarming aan die warmtepomp-ready is en ook kan koelen. Bereken uw prijs en ontvang binnen 24 uur een vaste all-in offerte.